(Ngày Nay) – Tại hội thảo khu vực ở Uruguay, UNESCO chia sẻ kết quả nghiên cứu về hoạt động hồi hương và hoàn trả cổ vật tại Mỹ Latinh và Caribe, đồng thời đề xuất các giải pháp tăng cường năng lực quản lý và hợp tác giữa các quốc gia.
Hội thảo khu vực với chủ đề “Phòng ngừa và đấu tranh chống buôn bán trái phép tài sản văn hóa: Tăng cường năng lực và hợp tác khu vực” diễn ra tại Montevideo, Uruguay, quy tụ đại diện các nước thành viên Khối Thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR) cùng chuyên gia trong lĩnh vực văn hóa, hải quan, an ninh, tư pháp, ngoại giao và bảo tàng.
Sự kiện nằm trong khuôn khổ MERCOSUR Cultural 2026, với sự hỗ trợ của Văn phòng UNESCO khu vực tại Montevideo. Hội thảo tập trung nâng cao năng lực thể chế, thúc đẩy phối hợp giữa các quốc gia trong phòng ngừa, phát hiện và điều tra các hành vi buôn bán trái phép tài sản văn hóa.
Tại đây, UNESCO Peru giới thiệu kết quả Nghiên cứu so sánh về quy trình hồi hương và hoàn trả tài sản văn hóa tại Mỹ Latinh và Caribe giai đoạn 2015-2023. Nghiên cứu do các văn phòng UNESCO tại Peru và Montevideo thực hiện, cung cấp dữ liệu về cơ chế thu hồi cổ vật, quy trình hoàn trả và công tác quản lý tài sản văn hóa sau khi được đưa về quốc gia xuất xứ.
Khảo sát tại 15 quốc gia cho thấy, trong giai đoạn 2015-2023, khu vực này ghi nhận hơn 37.000 hiện vật văn hóa được thu hồi. Tuy nhiên, kết quả cũng cho thấy sự chênh lệch đáng kể giữa các quốc gia về số lượng hiện vật thu hồi cũng như năng lực duy trì quy trình hồi hương và hoàn trả.
Nghiên cứu xác định 357 vụ việc hoàn trả, trong đó 305 trường hợp được xử lý thông qua con đường ngoại giao, 116 trường hợp có sự tham gia của lực lượng cảnh sát và 13 trường hợp được giải quyết bằng thủ tục tư pháp. Các phương thức này có thể bổ trợ lẫn nhau, cho thấy vai trò của việc phối hợp giữa cơ quan văn hóa, ngoại giao, cảnh sát, hải quan và tư pháp.
Bên cạnh đó, nghiên cứu ghi nhận 106 hiệp định song phương giữa các quốc gia được khảo sát cùng nhiều cơ chế hợp tác khác như biên bản ghi nhớ. Ở cấp khu vực, Quyết định 861 của Cộng đồng Andean, được thông qua năm 2020, góp phần củng cố cơ chế thu hồi và hoàn trả tài sản văn hóa giữa các nước thành viên.
Hội thảo cũng ghi nhận tiến triển của MERCOSUR trong việc thông qua Thỏa thuận về bảo vệ và thu hồi tài sản văn hóa trong khối. Văn kiện được kỳ vọng góp phần hài hòa hóa khuôn khổ pháp lý và tăng cường phối hợp giữa các quốc gia thành viên.
Hoàn thiện cơ chế pháp lý, tăng cường phối hợp
Từ kết quả nghiên cứu, UNESCO đề xuất các quốc gia cập nhật khung pháp lý, nâng cao năng lực chuyên môn và cải thiện công tác lập hồ sơ, bảo quản, bảo vệ những hiện vật được thu hồi.
Các khuyến nghị cũng nhấn mạnh việc tăng cường giám sát hoạt động của các nhà đấu giá và nền tảng trực tuyến, kết nối cơ sở dữ liệu, chia sẻ thông tin giữa các quốc gia nhằm phát hiện và ngăn chặn hiệu quả hơn hoạt động buôn bán trái phép.
Một mô hình hợp tác được đề cập là Diễn đàn Cusco do Bộ Văn hóa và Bộ Ngoại giao Peru thúc đẩy, với sự hỗ trợ kỹ thuật của UNESCO. Phiên họp lần thứ ba năm 2025 thu hút 190 đại biểu đến từ 15 quốc gia Mỹ Latinh và Caribe, tạo diễn đàn trao đổi kinh nghiệm và tăng cường phối hợp trong bảo vệ di sản.
Sự tham gia của UNESCO Peru tại hội thảo tiếp tục khẳng định cam kết hỗ trợ các quốc gia nâng cao năng lực phòng chống buôn bán trái phép tài sản văn hóa, thúc đẩy chia sẻ kinh nghiệm và hoàn trả di sản về đúng quốc gia xuất xứ.
Theo UNESCO, bản công bố điện tử của nghiên cứu về quy trình hồi hương và hoàn trả tài sản văn hóa tại Mỹ Latinh và Caribe giai đoạn 2015-2023 dự kiến được phát hành trong tháng 11/2026.
Theo Ngày Nay: https://ngaynay.vn/unesco-thuc-day-hop-tac-khu-vuc-nham-ngan-chan-buon-ban-trai-phep-di-san-van-hoa-post177855.html