Kết nối giáo dục, văn hóa và môi trường

Tổ chức UNESCO Pakistan, phối hợp với đối tác thực hiện là Mapping Heritage Terrains Pvt Ltd, đã chính thức triển khai tuyến du lịch này trong khuôn khổ dự án “Hỗ trợ quyền được giáo dục của trẻ em gái và bảo tồn di sản văn hóa thông qua giáo dục tại Pakistan”. Dự án được tài trợ bởi Bộ Ngoại giao và Hợp tác Quốc tế Ý thông qua Cơ quan Hợp tác Phát triển Ý (AICS) tại Islamabad.

Sáng kiến ra đời nhằm đáp ứng những thách thức đặc thù của Chitral—một khu vực miền núi có giá trị sinh thái cao, giàu truyền thống văn hóa và tri thức bản địa gắn liền với thiên nhiên. Tuy nhiên, khu vực này đang đối mặt với nhiều nguy cơ từ hiện đại hóa nhanh chóng, biến đổi khí hậu và thiên tai thường xuyên, gây ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng, hạn chế khả năng tiếp cận giáo dục và làm mai một dần các hệ thống tri thức truyền thống.

Để giải quyết những vấn đề này, dự án tập trung tích hợp tri thức kỹ thuật bản địa vào giáo dục và các hoạt động bảo tồn môi trường. Thông qua việc khôi phục các thực hành truyền thống hài hòa với thiên nhiên, sáng kiến góp phần giảm thiểu rủi ro thiên tai, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, đồng thời thúc đẩy hòa bình và sự gắn kết cộng đồng dựa trên tôn trọng đa dạng văn hóa.

Chương trình cũng phù hợp với các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc, đặc biệt là mục tiêu về giáo dục chất lượng, bình đẳng giới, phát triển cộng đồng bền vững và hành động vì khí hậu.

Tuyến di sản này biến các địa điểm văn hóa và thiên nhiên tại khu vực Chitral thành không gian học tập tương tác ngoài trời. Học sinh, đặc biệt là các em gái, có cơ hội tiếp cận trực tiếp với môi trường sống, từ đó nâng cao hiểu biết về sinh thái, phát triển bền vững và các thực hành truyền thống.

Kể từ khi khởi động vào tháng 4 năm 2025, UNESCO và các đối tác đã tổ chức nhiều cuộc thảo luận với giáo viên, học sinh và cộng đồng địa phương nhằm tìm cách đưa di sản, tri thức truyền thống và tài nguyên sinh thái vào hoạt động học tập. Những cuộc tham vấn này cho thấy tiềm năng lớn của cảnh quan di sản trong việc trở thành “lớp học ngoài trời”, giúp tăng cường học tập thực tiễn và ý thức bảo tồn tài nguyên.

Song song đó, các đánh giá cũng được thực hiện tại nhiều địa điểm quan trọng dọc tuyến di sản để cải thiện an toàn, khả năng tiếp cận và giá trị giáo dục. Các hoạt động cải tạo chú trọng vào việc ứng dụng kỹ thuật xây dựng truyền thống phù hợp với địa hình miền núi, kết hợp tay nghề thủ công địa phương và phương pháp thân thiện môi trường.

Một số hạng mục tiêu biểu bao gồm sửa chữa và gia cố cầu thang cộng đồng tại pháo đài Nagar; cải tạo kênh nước Shishi dài khoảng 11 km tại Drosh; nâng cấp điểm quan sát Markhor nhằm tạo không gian an toàn cho du khách và học sinh tìm hiểu hệ sinh thái núi. Ngoài ra, các địa điểm như pháo đài Chitral, bảo tàng Chitral, tuyến đường Golden Pastures và quán cà phê cộng đồng tại Kuragh cũng nằm trong kế hoạch phát triển.

Trong quá trình triển khai, học sinh sẽ được tham gia các hoạt động thực tế tại các địa điểm này, trực tiếp quan sát và trải nghiệm các phương pháp xây dựng truyền thống, hệ thống quản lý nước và các thực hành bản địa. Điều này giúp các em hiểu sâu hơn về di sản địa phương, đồng thời tăng cường ý thức gìn giữ văn hóa và môi trường.

Đáng chú ý, sáng kiến cũng thúc đẩy vai trò của phụ nữ thông qua hỗ trợ tài chính nhỏ và hướng dẫn phát triển kinh doanh. Phụ nữ địa phương có cơ hội tham gia vào các hoạt động du lịch di sản như sản xuất thủ công mỹ nghệ và chế biến ẩm thực truyền thống tại quán cà phê cộng đồng Kuragh.

Bằng việc kết nối giáo dục, di sản văn hóa và bảo vệ môi trường, dự án không chỉ tạo ra những trải nghiệm học tập ý nghĩa cho học sinh mà còn tăng cường quyền làm chủ của cộng đồng đối với di sản địa phương. Trong thời gian tới, UNESCO và các đối tác sẽ tiếp tục hoàn thiện mô hình này, hướng tới khả năng nhân rộng ra nhiều khu vực khác.

P. Ly